Tái sinh những hầm cầu bị bức tử
9 10 2085

Tái sinh những hầm cầu bị bức tử

Những công việc tưởng giản đơn nhưng lại cần phải được nghiên cứu, thực hiện như Dự án, vừa rộng đường ý kiến đóng góp cho một Thủ đô văn minh không chỉ bởi đầu tư xây dựng các khu đô thị trên đất mới mà còn là cải tạo, chỉnh trang, nâng cấp trong khu đô thị hiện hữu, đặc biệt là chất lượng cuộc sống trong Khu phố cổ Hà Nội. Và Dự án khai thác 131 vòm cầu đường dẫn xe lửa lên cầu Long Biên (Hà Nội) như là một câu chuyện thời trang, thời sự của kỳ - đoạn này.

 

anh minh hoa

Câu chuyện lịch sử

131 vòm cầu dọc phố Phùng Hưng, qua phố Gầm Cầu đến ga Đầu Cầu được xây dựng cách đây trên 100 năm, thuộc gói thầu phụ do Nha công chính Đông Dương thực hiện trong 2 năm 1900 - 1902. Các vòm cầu được kết nối liên tiếp nhau, bằng vật liệu xi măng đá hộc (đá xanh Thanh Hóa) tạo thành bức tường đá dài khoảng hơn 1,2km. Xen kẽ với các vòm đá là 4 cây cầu thép vượt qua các phố Cửa Đông, Lê Văn Linh, Hàng Lược - Hàng Cót và Hàng Giấy. Ngoài ra còn có 2 vòm vẫn được nối thông tại phố Nguyễn Thiếp và ngõ Hàng Hương.

Phía trên bức tường đá là tuyến đường sắt nối từ ga Hàng Cỏ (ga Hà Nội ngày nay) đến ga Đầu Cầu (ga Long Biên) qua các giao cắt với phố Nguyễn Khuyến, Lê Duẩn, Nguyễn Thái Học, Điện Biên Phủ, Trần Phú và bắt đầu dốc +0 lên từ phố Phùng Hưng đến ga Đầu Cầu cao nhất là +6 nối vào cầu Long Biên. Đỉnh vòm cao từ 3,5 - 4,5m. Hai bên là 2 hàng lan can sắt được rèn thủ công với các họa tiết tinh tế, thể hiện bàn tay khéo léo của những người thợ Việt Nam đầu tiên tiếp xúc với công nghệ xây dựng hiện đại.

Hai bên đoạn tuyến đường sắt có vòm cầu cất lên cao này, về phía Đông là dãy nhà dân cư khu phố Cổ với những dãy nhà hàng phố 2 tầng, mái dốc và có diềm mái trang trí đẹp… Ngược lại, dãy nhà lộn xộn mạn phía Tây giáp đường tàu, đoạn từ Trần Phú đến Cửa Đông trước kia là khu đất hoang, cỏ cây um tùm, xen lẫn là các lán trại lụp xụp của những gia đình những người công nhân làm đường sắt, sau xây dựng tự phát 3-4 tầng lộn xộn như ngày nay.

Đoạn từ giao cắt Lê Văn Linh là đoạn duy nhất có không gian rộng khi phố Phùng Hưng được tách làm đôi, số lẻ bên phía Đông và số chẵn bên phía Tây với vỉa hè rộng, nhìn thấy toàn bộ khối vòm cầu trên dưới và không gian các nhà hàng phố, kể cả biệt thự xung quanh, với đúng nghĩa kiến trúc công trình giao thông đường sắt đô thị. Và hàng cây cổ thụ khu vực này cũng luôn đảm bảo bóng cây che mát cả hè và tuyến đường bất kể nhiệt độ nóng đến mức nào.

Đoạn từ Hàng Lược lên gần ga Gầm Cầu thì tấp nập hơn khi chỉ là các tuyến giao thông vốn đã nhỏ lại bị xây dựng lấn chiếm, nhưng lại gần khu vực bán buôn chợ Đồng Xuân - Bắc Qua nên xe cộ chở hàng, người mua bán xôm tụ hơn.

Chuyện cũ

Từ thiết kế ban đầu cho đến cả thời điểm bây giờ, các vòm cầu này chỉ là phần đế đỡ cho tuyến đường sắt xe lửa chạy qua đô thị không ảnh hưởng giao thông nội thành bên dưới và dẫn lên tiếp nối cầu Long Biên. Chỉ đơn giản vậy mà người Pháp đã chú trọng đến cảnh quan để thiết kế các tuyến vòm cong duyên dáng đến vậy.

Có thông tin cho rằng trong chiến tranh, các vòm rỗng được xây đặc lại để bảo vệ, chống phá hoại. Nhưng những người dân sống cùng thời với các vòm cầu này thì cho rằng giai đoạn 1976 - 1981, các hộ trở về từ khu kinh tế mới Lâm Đồng, đến Hà Nội không nhà cửa nên lấn chiếm không gian dưới vòm cầu làm nơi tá túc. Nhìn ngoài vào thì tưởng thích nhưng cứ thử nằm ngửa mặt lên ngày đêm là thấy xe lửa như uỳnh uỵch chạy trên người.

Thành phố bàn mãi, phường quản mãi các cách chẳng xong, hơn thế, vệ sinh môi trường không tải nổi… thế là bịt, bịt. Có vòm yếu, cũng được tranh thủ gia cố thêm lớp vòm đá và các cột chống, bê tông phía dưới. Thế là, các không gian vòm đang toang toác nối thông, giờ mím mồm lặng yên đến cả trên 35 năm rồi.

Năm 1994, chợ Long Biên cháy, trong lúc chờ thiết kế và xây lại (các năm 1994 - 1996), 131 vòm cầu lại được tận dụng là lưng dựa khu chợ tạm với vật liệu tôn.

Rồi bẵng đi 20 năm, mặt ngoài của các vòm cầu trở thành mặt sau, sân sau của các chỗ đỗ xe ôtô, xe máy có thu tiền và vệ sinh phóng uế, gần ga và chợ thì là nơi cất đồ, hàng. Chẳng nhìn thấy vỉa hè rộng gần chục mét đâu nữa vì cái gì kinh doanh được cũng đã nằm chình ình trên đó. Cho đến khi UBND Q.Hoàn Kiếm, chủ quản lý 131 vòm cầu này được sự hỗ trợ của các chuyên gia quốc tế, 6 tháng nay nghe - ngóng và xử lý các phương án đề xuất, trước mắt tập trung khai thác 55 vòm từ Lê Văn Linh đến đầu cầu Long Biên. Lại có cả kiến trúc sư trẻ đam mê, từ Việt sang Paris học về chưa cần đo đạc khảo sát, cứ dựa thông tin trên mạng mà thiết kế cả dãy nhà hàng, quán xá kính trong veo tấp nập, tạo dựng 2 tầng trong không gian vòm cầu chỗ cao nhất đỉnh vòm ngót nghét 4,5m chưa tính chiều dày vòm gia cố cũ và sàn dầm mới. Tuổi trẻ sức đầy nội lực. Có thể chưa chuẩn nhưng cứ nhiệt - huyết thế là đáng cổ xúy rồi.

Đây không phải là lần đầu các không gian này được đề xuất để khai thác sử dụng, kể cả vì mục đích phục vụ cộng đồng chung đô thị hay mục đích chiếm, sở hữu phục vụ cá thể, nhóm tổ chức. Ví như đợt Hà Nội kỉ niệm 1000 năm kiến lập, KTS Nguyễn Nga - Việt kiều từ Pháp cũng đã trăn trở với dự án nhằm cải tạo cầu Long Biên thành bảo tàng phủ kính trong suốt và trở thành nơi triển lãm, tổ chức các hoạt động văn hóa. Dự án cũng nghiên cứu khai thác các vòm cầu làm không gian cộng đồng, tiện ích…

Bàn chuyện ngày mai

Về quan điểm, việc khai thác 131 vòm cầu là việc làm vì cộng đồng, nâng cao chất lượng đô thị theo đúng nghĩa tái thiết khu đô thị trung tâm lịch sử, đồng thời kích thích phát triển, làm sống động cả khu vực đường biên phía Tây của khu phố cổ Hà Nội đúng định hướng quy hoạch đã xác định. Vì vậy, đó là Dự án nên, cần và cấp thiết triển khai.

Về giải pháp của dự án: cần giải quyết thấu đáo các yếu tố. Thứ nhất, mối liên quan, liên kết địa bàn: với các khu vực du lịch trọng điểm liền kề bằng cách xây dựng phát huy tính độc đáo là không gian vòm cầu và công viên mở phía trên, đồng thời tăng cường bổ khuyết các chức năng mà các khu vực lân cận như Khu phố cổ, hồ Hoàn Kiếm, Hoàng thành Thăng Long không có để thu hút khách du lịch, đặc biệt là nước ngoài. Để bảo đảm hiệu quả, dự án phải tính toán và tham khảo đến các dự án liên đới. Phía trên có cầu Long Biên là một trong 45 công trình kiến trúc công cộng có giá trị đã được TP đưa vào danh sách bảo tồn và có chính sách khuyến khích xã hội hóa khai thác sử dụng cũng như bảo tồn; Tuyến đường sắt chuyển hướng qua cầu nối sang bên Q.Long Biên; Dưới cầu có bến xe ngầm tại vườn hoa Vạn Xuân; Dự kiến đi bộ Khu phố Cổ...

Cải tạo, chỉnh trang khu vực kiến trúc hai bên tuyến phố Phùng Hưng, đặc biệt là các đoạn phố có các công trình kiến trúc hàng phố có giá trị; sơn sửa và trang trí mặt sau các nhà ở quay ra tuyến đường sắt. Lưu ý có quy định về quảng cáo, biển báo, biển hiệu, các hoạt động, mái che, mái vẩy,...

Về phương án cụ thể, tổ chức không gian, cảnh quan: Liên kết sử dụng trên - dưới vòm cầu trên cơ sở xem xét đến phương án giao thông khi tuyến đường sắt chạy sang hướng cầu mới; Lưu ý việc kết nối đầu - cuối của cả tuyến phía trên; Đề xuất không gian cho các nút giao (4 phố dưới cầu sắt và 2 lối chui vòm)…

Về chức năng: Xác định mức độ chức năng mới ở cấp độ nào, các mặt hàng có thương hiệu truyền thống, gắn bó khu vực hay không? Sự liên kết với chính quyền trong Khu phố cổ Hà Nội, đặc biệt là phải có sự tham gia của cộng đồng dân cư khu vực, của các doanh nghiệp có chức năng tương tự, sự khai thác đưa vào tour du lịch vào khung giờ nào trong việc khai thác sử dụng để đảm bảo việc thành công của Dự án. Có kết nối khi tổ chức Chợ hoa Tết phố Hàng Lược hay không? Các khu vực đối diện của Phùng Hưng, từ số nhà 1 đến số nhà 59 như thế nào để đảm bảo kiểm soát chung về khai thác sử dụng, xây dựng một không gian tương tác phù hợp, văn hóa, các hoạt động không ảnh hưởng về khói, ồn như thế nào?

Như vậy, để dự án triển khai cần có khảo sát khu vực ý kiến của cộng đồng dân cư về những yêu cầu khi cần sắp xếp thay đổi chức năng mới, kể cả chủng loại mặt hàng, món ăn ở đây sao đúng chất Hà Nội không để tràn lan chỉ là lẩu với các gói chế biến sẵn đang phổ biến quanh chợ Đồng Xuân.

Về tổ chức giao thông, Dự án cũng ảnh hưởng đến việc đưa đón khách, luồng giao thông khu vực, có giải pháp nào để có phân cách mềm, linh hoạt khi ngăn đoạn từ Lê Văn Linh đến Hàng Cót hay không? Việc khai thác hai bên mặt của 55 ô vòm cầu này? Các lối kết hợp như cầu thang dẫn lên đường tàu phía trên, các ban công ngắm cảnh, nhất là cầu nối qua phố Hàng Lược có thay đổi để đảm bảo có hình thức phú hợp hay không? Trong tương lai, khi Khu phố Cổ tổ chức đi bộ toàn khu thì trung chuyển bằng phương tiện gì? Theo tôi, tập trung làm điểm khu vực từ Lê Văn Linh đến Hàng Lược. Đây là đoạn đặc trưng nhất của vòm cầu khi phố Phùng Hưng một chiều nhưng chia hai ngả chữ Y nối từ phan Đình Phùng và Hàng Cót vào.

Tái sinh không gian vòm cầu với các chức năng văn minh, hiện đại và tiêu biểu, tạo địa điểm và sản phẩm du lịch độc đáo; Hoàn thiện và đồng bộ với trục kết nối lịch sử từ Hoàng thành, đài nước Hàng Đậu, làm thành vườn treo, công viên xanh phía trên...; Tạo tính chuyên biệt, độc đáo, tính đại diện, tiêu biểu và hàng đầu, đẳng cấp của Thủ đô để quyến rũ, hấp dẫn du khách và không nhận nhầm địa danh khác… Chắc chắn với đầy đủ các ý kiến tham khảo đó, chúng ta sẽ có một dự án khả thi và bền vững, đẳng cấp, đồng thời góp phần phát huy giá trị di tích kiến trúc có giá trị - cầu Long Biên trong toàn tuyến du lịch phố cổ - thành cổ.

KTS Nguyễn Phú Đức

[Trở về] [Đầu trang] In bài viết Gửi cho bạn bè

Các tin khác:
Story
Mở tuyến taxi nước Hồ Tây: Nên “cởi mở” với những ý tưởng mới
“Để tránh ùn tắc giao thông, nhiều nước trên thế giới đã áp dụng thành công mô hình taxi nước. Việc này không những giảm tải được ách tắc giao thông, mà còn đồng thời kết hợp phát triển du lịch. Chúng ta nên tổng kết lại các mô hình hiện đại của thế giới và dựa trên cơ sở đó áp dụng cho giao thông Hà Nội”.
Thăm dò ý kiến
Bạn thường lấy văn bản pháp lý về xây dựng từ đâu?
Download trên mạng
Đi mua
Từ cơ quan
Từ bạn bè đồng nghiệp
ntm
Thống kê truy cập
Số người online:   0007
Lượt truy cập   3311662